دوشنبه , ۱۵ آذر , ۱۳۹۵

  تاریخچه سیزده بدر - فلسفه سیزده بدر

فلسفه و تاریخچه سیزده بدر

 

سیزده بدر سیزدهمین روز فروردین ماه و از جشن های نوروزی است. در تقویم‌های رسمی ایران این روز (سیزده بدر) روز طبیعت نامگذاری شده‌است و از تعطیلات رسمی است. برخی بر این باورند که در روز سیزده بدر باید برای راندن نحسی از خانه بیرون روند و نحسی را در طبیعت به در کنند. بعد از سیزده به در، جشن های نوروزی پایان می پذیرد.

سخن پیرامون جشن «سیزده بدر»، همانند دیگر جشن های ملی و باستانی ایران، نیاز به پژوهش زیاد و مقدمه چینی ای طولانی دارد، به ویژه جشنی مانند سیزده بدر با این گستره ی برگزاری و سابقه ی طولانی که این پهنه و زمان تغییراتی ژرف در آیین ها و مراسم ویژه ی این روز ایجاد کرده است.در این راستا کوشش بر این بوده است تا خردورزانه ترین و مستندترین گفتارها، نوشتارها و نگرش ها را در این زمینه جشن سیزده بدر گردآوری کنیم.

بهتر است در آغاز، پیشگفتاری پیرامون عدد ۱۳ و روز سیزدهم و اینکه آیا این عدد و این روز در ایران و فرهنگ ایرانی نحس است داشته یا نه فراهم آوریم :

نخست باید به این موضوع توجه داشت که در فرهنگ ایرانی، هیچ یک از روزهای سال «نحس» و «بدیمن» یا «شوم» شمرده نشده، بلکه چنانچه می دانیم هر یک از روزهای هفته و ماه نام هایی زیبا و در ارتباط با یکی از مظاهر طبیعت یا ایزدان و امشاسپندان داشته و دارند، و روز سیزدهم هر ماه خورشیدی در گاهشماری ایرانی نیز «تیر روز» نام دارد که از آن ِستاره ی تیشتر، ستاره ی باران آور می باشد و ایرانیان از روی خجستگی، این روز را برای نخستین جشن تیرگان سال، انتخاب کرده اند.

همچنین در هیچ یک از متون کهن و هیچ دانشمند و نویسنده ای، از این روز (سیزده بدر)به بدی یاد نکرده اند بلکه در بیشتر نوشتارها و کتاب ها، از سیزدهم نوروز با عنوان روزی فرخنده و خجسته نام برده اند.

برای نمونه کتاب «آثار الباقیه» جدولی برای سعد و نحس بودن روزها دارد که در آن جدول در مقابل روز سیزدهم نوروز کلمه ی «سعد» به معنی نیک و فرخنده آورده شده است.

اما پس از نفوذ فرهنگ اروپایی در زمان حکومت صفویان رسید که در این فرهنگ نیز عدد ۱۳ را نحس می دانستند، و هنوز هم با پیشرفت های علمی و فن آوری پیشرفته اروپا، این خرافات عمیقا در دل بسیاری از اروپاییان وجود دارد که در مقایسه با خرافات شرقی، شمارگان آن ها کم نیست و مثال های بسیار دیگری مانند «داشتن روزی بد با دیدن گربه ی سیاه رنگ»، «احتمال رویدادی شوم پس از رد شدن از زیر نردبام» یا «شوم بودن گذاشتن کلید خانه روی میز آشپزخانه»،«خوش شانسی آوردن نعل اسب» و بسیاری موارد خرافی دیگر که خوشبختانه تا کنون وارد فرهنگ ما نشده اند و برای ما خنده آور هستند.

اما تنها چیزی که در فرهنگ ایرانی می توانیم درباره ی عدد سیزده پیدا کنیم، «بد قلق» بودن عدد ۱۳ به خاطر خاصیت بخش ناپذیری آن است.(این خود نشانه ای از دانش بالای ایرانیان از ریاضی و به کارگیری آن در زندگی روزمره است.)

اما وقتی درباره ی نیکویی و فرخندگی این روز بیشتر دقت می کنیم منابع معقول و مستند با سوابق تاریخی زیادی را می یابیم.همان طور که گفته شد سیزدهم فرودین ماه که تیر روز نام دارد و متعلق به فرشته یا امشاسپند یا ایزد سپند (مقدس) و بزرگواری است که در متون پهلوی و در اوستا تیشتر نام دارد و جشن بزرگ تیر روز از تیر ماه که جشن تیرگان است به نام او می باشد.

 

تاریخچه سیزده بدر - فلسفه سیزده بدر

تاریخچه سیزده بدر

همانطور که پیشینه ی جشن نوروز را از زمان جمشید می دانند درباره ی سیزده به در (سیزده بدر) هم روایت هست که :

«… جمشید، شاه پیشدادی، روز سیزده نوروز (سیزده بدر)را در صحرای سبز و خرم خیمه و خرگاه بر پا می کند و بارعام می دهد و چندین سال متوالی این کار را انجام می دهد که در نتیجه این مراسم در ایران زمین به صورت سنت و آیین درمی آید و ایرانیان از آن پس سیزده بدر را بیرون از خانه در کنار چشمه سارها و دامن طبیعت برگزار می کنند …»

اما برای بررسی دیرینگی جشن سیزده بدر از روی منابع مکتوب، تمامی منابع مربوط به دوران قاجار می باشند و گزارش به برگزاری سیزده بدر در فروردین یا صفر داده اند، از همین رو برخی پژوهشگران پنداشته اند که جشن سیزده بدر بیش از یکی دو سده دیرینگی ندارد اما با دقت بیشتر در می یابیم که شواهدی برای دیرینگی جشن سیزده بدر وجود دارد.

همانطور که پیش از این گفته آمد، تنوع و گوناگونی شیوه های برگزاری یک آیین، و دامنه ی گسترش فراخ تر یک باور در میان مردمان، بر پایه ی قواعد مردم شناسی و فرهنگ عامه، نشان دهنده ی دیرینگی زیاد آن است.

همچنین مراسم مشابه ای که به موجب کتیبه های سومری و بابلی از آن آگاهی داریم، آیین های سال نو در سومر با نام «زگموگ» و در بابل با نام «آکیتو» دوازده روز به درازا می کشیده و در روز سیزدهم جشنی در آغوش طبیعت برگزار می شده. بدین ترتیب تصور می شود که سیزده بدر دارای سابقه ای دست کم چهار هزار ساله است.

 

شیوه های برگزاری و مراسم سیزده بدر

همانگونه که اشاره شد شیوه های برگزاری سیزده بدر و همچنین مراسم و آداب سیزده بدر بسیار متفاوت و گسترده می باشد که در اینجا به تفصیل نمی توان به آنها پرداخت، اما همانطور که می دانیم سیزدهم فروردین تیشتر روز می باشد و آغاز نیمسال دوم زراعی، و مردمان ایرانی برای نیایش و گرامیداشت تیشتر، ایزد باران آور و نوید بخش سال نیک به کشتزارها و مزارع خود می رفتند و در زمین تازه روییده و سرسبز و آکنده از انبوه گل و گیاهان صحرایی به شادی و ترانه سرایی و پایکوبی می پرداختند و از گردآوری سبزه های صحرایی و پختن آش و خوراکی های ویژه غافل نمی شدند.

بخشی دیگر از آیین های سیزده بدر را هم باورهایی تشکیل می دهند که به نوعی با تقدیر و سر نوشت در پیوند است.برای نمونه فال گوش ایستادن ،فال گیری (به ویژه فال کوزه)، گره زدن سبزی و گشودن آن ،بخت گشایی (که درسمرقند و بخارا رایج است)و نمونه های پرشمار دیگر …از مراسم های روز سیزده بدر هستند.

از آئین های دیگر سیزده بدر که مانند مراسم چهارشنبه سوری و نوروز، پر شمار، زیبا و دوست داشتنی است،بازی های گروهی، ترانه ها و رقص های دسته جمعی، گردآوری گیاهان صحرایی، خوراک پزی های عمومی، بادبادک پرانی، سوارکاری، نمایش های شاد، هماوردجویی جوانان، آب پاشی و آب بازی بخشی از این آیین هاست که ریشه در باورها و فرهنگ اساطیری دارند. از جمله شادی کردن و خندیدن به معنی فروریختن اندیشه های پلید و تیره، روبوسی نماد آشتی، به آب سپردن سبزه ی سفره ی نوروزی نشانه ی هدیه دادن به ایزد آب «آناهیتا» و گره زدن علف برای شاهد قرار دادن مادر طبیعت در پیوند میان زن و مرد، ایجاد مسابقه های اسب دوانی که یادآور کشمکش ایزد باران و دیو خشک سالی است.

تاریخچه سیزده بدر - فلسفه سیزده بدر

 

علف گره زدن یکی از مراسم سیزده بدر

افسانه ی آفرینش در ایران باستان و موضوع نخستین بشر و نخستین شاه و دانستن روایاتی درباره ی «کیومرث» دارای اهمیت زیادی است، در «اوستا» چندین بار از کیومرث سخن به میان آمده و او را نخستین پادشاه و نیز نخستین بشر نامیده است.

گفته های «حمزه ی اصفهانی» در کتاب «سِنی ملوک الارض و الانبیاء» صفحه های ۲۳ تا ۲۹ و گفته های «مسعودی» در کتاب «مروج الذهب» جلد دوم صفحه های ۱۱۰ و ۱۱۱ و «بیرونی» در کتاب «آثار الباقیه» بر پایه ی همان آگاهی است که در منبع پهلوی وجود دارد که :

«مَشیه» و «مَشیانه» که دختر و پسر دو قلوی کیومرث بودند، روز سیزدهم فروردین برای نخستین بار در جهان با هم ازدواج کردند. در آن زمان چون عقد و نکاحی شناخته نشده بود ! آن دو به وسیله ی گره زدن دو شاخه ی «موُرد»، پایه ی ازدواج خود را بنا نهادند و چون ایرانیان باستان از این راز به خوبی آگاهی داشتند، آن مراسم را به ویژه دختران و پسران دم بخت روز سیزده بدر انجام می دادند، امروزه نیز دختران و پسران برای بستن پیمان زناشویی، نیت می کنند و علف گره می زنند.این رسم (علف گره زدن در روز سیزده بدر)از زمان «کیانیان» تقریبا فراموش شد و در زمان «هخامنشیان» دوباره آغاز شد و تا امروز باقی مانده است.

در کتاب «مُجمل التواریخ» چنین آمده است :

«… اول مردی که به زمین ظاهر شد، پارسیان آن را «گل شاه» نامیدند، زیرا که پادشاهی او الا بر گل نبود، پس پسر و دختری از او ماند که مشیه و مشیانه نام گرفتند و روز سیزده نوروز با هم ازدواج کردند و در مدت پنجاه سال هیجده فرزند بوجود آوردند و چون مُردند، جهان نود و چهار سال بی پادشاه بماند.»

همانگونه که شباهتی بین چارشنبه سوری و نوروز امروزی متداول در تهران و شهرهای بزرگ، با شیوه های اصیل و کهن آن وجود ندارد، سیزده بدر امروزی نیز تنها نامی از یک جشن کهن را برخود داشته و هیچ شباهتی به آیین کهن و یادگار نیاکان ما ندارد. نحوه ی اجرای جشن سیزده بدر ، مانند بسیاری از دیگر آیین های ایرانی، عمیقا از شیوه ی اصیل و باستانی خود دور شده است و به شکل فعلی آن، دارای سابقه ی تاریخی در ایران نیست.

اگر در گذشته مادران و پدران ما، سبزه های نوروزی خود را در این روز به صحرا می برده و برای احترام به زمین و گیاه، آن را در آغوش زمین می کاشته اند، امروزه ما آن را به سوی یکدیگر پرتاب می کنیم و تکه تکه اش می کنیم.

سیزده بدرِ پیشینیان ما، روزی برای ستایش و دعا برای طلب باران فراوان در سال پیش رو، برای گرامیداشت و پاکیزگی طبیعت و مظاهر آن، و زیست بوم مقدس آنان بوده است. در حالیکه امروزه روز ویرانی و تباهی طبیعت است!

تاریخچه سیزده بدر - فلسفه سیزده بدر

فلسفه سیزده بدر در ایران

ایرانیان باستان اعتقاد داشتند که عدد ۱۳ نحس می باشد ، از نظر علمی عقیده ی آنها کاملا درست می باشد ! البته در رسانه های امروزی هیچ اشاره ای به اینگونه مسائل نمی شود و دلیل آن هم ترس از خرافی شدن عقاید و همچنین کم بودن سطح علمی جامعه می باشد .

در واقع فلسفه عدد ۱۳ بر می گردد به طرز قرار گیری ستاره ها و منظومه خورشیدی ؛ جمعی از دانشمندان بر این باورند که اجسام خیلی بزرگ ( مانند ماه ، یا حتی کوه ) نوعی فرکانس از خود منتشر می کنند که بر بازده و عملکرد مغز جانوران خصوصا انسان مستقیما تاثیر ( خوب یا بد ) دارد . این مسئله پایه و اساس خیلی از عقاید را ثابت می کند . ( در باره این موضوع مطالب بسیار زیادی وجود دارد که به دلیل مختصر گویی از آوردن آنها در این متن خود داری نمودم ) .

ایرانیان باستان این روز ( ۱۳ فروردین ) را در طبیعت به جشن شادی می پرداختند تا بدین وسیله خود را از نحسی آن حفظ کنند . از آداب این روز می توان به گره زدن سبزه و دور انداختن یا به قولی به آب دادن سبزه اشاره کرد . در گذشته دختران و پسران دم بخت سبزه ها را گره می زدند و آرزو می کردند تا در سال جدید تشکیل خانواده دهند ، یک شعر نیز وجود دارد که دختران در هنگام گره زدن این سبزه ها می خواندند ” سال دیگه ، سیزده به در ، خونه شوهر ، بچه بقل ” که من هرچه در منابع در دسترسم جستجو کردم نتوانستم قدمت این شعر را از دوران قاجار بیشتر پیدا کنم ! البته گره زدن تنها مختص دختران و پسران دم بخت نمی باشد و همه می توانند سبزه ای گره زده و آرزو کنند . عقیده بر این بوده است که وقتی گره باز شود ، مشکلات حل شده و آرزو بر آورده می شود .

دور انداختن سبزه ها هم به این دلیل بود که ایرانیان باستان عقیده داشتند بدی ها و مریضی ها در این سبزه جمع شده و با به آب دادن یا به دور انداختن آن این پلیدیها و مریضی ها را از خود دور می کردند .

در ضمن این روز متعلق به خدای باران می باشد و در مراسم ۱۳ به در دعا برای بیشتر شدن و به موقع بودن باران در سال جدید وجود داشته که با گذشت زمان این رسم از میان رفته .

 

 

tebyan/wikipedia/بیتوته/irkook.com



این مطلب مفید بود ؟
1 از 52 از 53 از 54 از 55 از 5
loadingLoading...

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:


مطالب مرتبط با این موضوع
ششم فروردین زادروز آشوزرتشت

ششم فروردین زادروز آشو زرتشت

۶ فروردین(خرداد روز) ، زادروز آشو زرتشت     ۶ فروردین(خرداد روز) ، زادروز آشو زرتشت روز ششم فروردین که (خرداد روز) است و متعلق به فرشته مقدس خرداد است بزرگترین جشن ایرانیان باستان بود …



در صورت تمایل به این موضوع نظر دهید

  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با مطلب و مجله، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «تصویر زندگی» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نام(لازم)

ایمیل(لازم)

در این رابطه بیشتر بخوانید
  • سبزه سفره هفت سین - مدل سبزه - تزیین هفت سین مدل سبزه هفت سین

    تزیین سبزه هفت سین ۹۴ گلچینی از جدیدترین مدل های سبزه هفت سین ۹۴ – مدل سبزه سفره هفت سین – سبزه – سفره هفت سین – تزئین سبزه – مدل سبزه عید تزیینات جالب …

  • کارت پستال نوروز 94,کارت تبریک نوروز با طرح گوسفند,کارت پستال,کارت تبریک نوروز 94,کارت پستال عید نوروز 94, کارت پستال تبریک سال گوسفند کارت پستال نوروز ۹۴

      کارت پستال نوروز ۹۴   در این پست تعدادی کارت پستال نوروز سال ۹۴ (سال بز) با طرح های فانتزی و جالب تقدیم شما عزیزان می شود پیشاپیش عید نوروز ۹۴ را تبریک عرض …

  • تزیین تخم مرغ هفت سین - رنگ کردن تخم مرغ رنگ کردن تخم مرغ هفت سین

      تزیینات سفره هفت سین سال ۹۴ رنگ کردن تخم مرغ هفت سین   یکی از جالب ترین بخش های سفره هفت‌سین، تخم مرغ های رنگی است. قدیم ها، مادرهایمان با پوست پیاز و زردچوبه …

  • مدل سفره هفت سین تصاویر مدل سفره هفت سین جدید

    نمونه های زیبای مدل سفره  هفت سین عکس مدل سفره هفت سین , چیدمان سفره هفت سین , تزیین سفره هفت سین , جدیدترین مدل های چیدن سفره هفت سین , تصاویر هفت سین های زیبا  …

  • سبزه عروسکی , سبزه آدمکی درست کردن سبزه عروسکی فانتزی + تصاویر

    آموزش تهیه سبزه عروسکی فانتزی (سبزه آدمکی)   سبزه عروسکی یا سبزه آدمکی ، سبزه عید فانتزی و دوست داشتنیه که می تونین به رنگ های مختلف درست کنین و به سلیقه خودتون تزئینش کنین.   آموزش …

  • طرز تهیه شیرینی پاپاتیا شیرینی نوروزی :طرز تهیه پاپاتیا

      روش تهیه شیرینی پاپاتیا   امروز براتون دستور پخت شیرینی پاپاتیا را در نظر گرفتیم تا عید نوروز کام مهمانان را با شیرینی های دست پخت خودتون شیرین کنید.   آماده سازی: ۱۵ دقیقه مدت …

  • کوکی مارمالادی طرز تهیه کوکی مارمالادی ترد و خوشمزه

    روش پخت کوکی مارمالادی برای عید نوروز     کوکی مارمالادی خوش طعم و ترد یکی از شیرینی های مناسب برای پذیرایی از مهمانان نوروزی است. برای یک بار هم شده این شیرینی های زیبا و خوشرنگ را …

  • روش تمیز کردن اجاق گاز روش تمیز کردن اجاق گاز

    اجاق گازتان را مانند روز اول برق بیاندازید برای برق انداختن و تمیز کردن اجاق گاز چه باید  کرد؟   برق انداختن و تمیز کردن اجاق گاز برای خانم های خانه یکی از سخت ترین کارها است. …

  • کوکیز دو رنگ فرفره ای طرز تهیه کوکیز دو رنگ فرفره ای برای عید نوروز

    طرز پخت کوکیز دو رنگ فرفره ای   کوکیز دو رنگ فرفره ای شیرینی خوشمزه ایه که هم به عنوان عصرانه می تونه سرو بشه و هم به خاظر ظاهر زیباش برای پذیرایی عید نوروز و …

  • شیرینی کرکی , شیرینی عید نوروز طرز تهیه شیرینی کرکی | شیرینی مخصوص عید نوروز | شیرینی شب یلدا

    دستور پخت شیرینی کرکی ترد و خوشمزه  شیرینی کرکی یکی از شیرینی های خوشمزه عید نوروزه که به راحتی در فرهای خانگی هم میشه تهیه کرد. در این بخش از آموزش آشپزی مجله تصویر زندگی …

مطالب قبلی این بخش
  • ششم فروردین زادروز آشوزرتشت ششم فروردین زادروز آشو زرتشت

    ۶ فروردین(خرداد روز) ، زادروز آشو زرتشت     ۶ فروردین(خرداد روز) ، زادروز آشو زرتشت روز ششم فروردین که (خرداد روز) است و متعلق به فرشته مقدس خرداد است بزرگترین جشن ایرانیان باستان بود …

    • جشن‌ های 2500 ساله شاهنشاهی جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی + عکس

      گزارشی کوتاه به همراه تصاویری از جشن های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی چهل و سه سال پیش در چنین روزهایی محمدرضا پهلوی در تدارک جشنی بود که در آن تاریخ به عنوان گرانترین و مجلل‌ترین میهمانی …

      • سارگون سارگون بنیانگذار اولین امپراتوری

        اولین تمدن های بشری در ناحیه بین النهرین در بین دو رود دجله و فرات پدیدآمدند. اولین تمدن بزرگی که به وجود آمد سومر نامیده شد که توسط تمدن دیگری فتح شد. سومری ها توانسته …

        • کورش کبیر آثار مکتوب منسوب به کورش کبیر

             در تاریخ جهان، مردان و زنان بسیاری را می شناسیم که دارای لقب بزرگ یا کبیر هستند. افرادی مانند اسکندر، کنستانتین، شاپور دوم، پطر، کاترین، شاه عباس و بسیاری دیگر که با کنکاش دقیق …

          • ولنتاین ، روز عشق مبارک باد, ولنتاین, روز عشق, سپندار مذگان,روز عشق ایران باستان, تاریخ ولنتاین ولنتاین ، روز عشق مبارک باد

             ولنتاین ، روز عشق چه روزی است؟ تنها مدت کمی به اواخر بهمن ماه و اواسط ماه فوریه باقی مانده که روز عشق فرنگی (ولنتاین) و روز عشق ایران باستان (سپندارمذگان) یا همان ولنتاین ایرانی …

            • babak قیام بابک خرم دین

              قیام بابک خرم دین نیمه تیرماه هر سال یادآور یکى از حماسه هاى تاریخى ایرانیان است که توسط بابک خرم دین سردار ایرانى در خطه آذربایجان به وقوع پیوسته و در تاریخ ایران ثبت و …

              • تاریخ ایران نگاهی گذرا به تاریخ ایران

                تاریخ ایران از آغاز تا کنون تاریخ ایران را اصولا به دو بخش کلی قبل از اسلام و بعد از اسلام تقسیم می کنند.   آشنایی با تاریخ ایران هنگامی که سخن از تاریخ ایران …

                • تفاوت عشق و دوست داشتن عشق از دیدگاه دکتر شریعتی عشق و دوست داشتن از دیدگاه شریعتی

                     تفاوت عشق و دوست داشتن از نگاه دکتر شریعتی!    در این مطلب به دیدگاه جالب دکتر شریعتی در مورد عشق و دوست داشتن می پردازیم:   * عشق یک جوشش کور است و …

                  • شب یلدا ,  شب چله تاریخچه شب یلدا

                      فلسفه و تاریخچه شب یلدا   در ایران و سرزمین‌های هم‌فرهنگ مجاور، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام می‌برند که همزمان با شب انقلاب زمستانی است. امشب شب …

                    • تاجگذاری محمدعلی شاه قاجار تصاویری از تاجگذاری محمدعلی شاه قاجار

                        تصاویری از تاجگذاری محمدعلی شاه قاجار   بیش از یکصد و یازده سال پیش در چنین روزهای محدعلی شاه فرزند مظفرالدین شاه و دشمن خونی مشروطیت در تهران تاج گذاری کرد. محمدعلی شاه در …

                      • روز جهانی زن - 8 مارس - 17 اسفند تاریخچه ۸ مارس روز جهانی زن

                            ۸ مارس روز جهانی زن   – ۱۷ اسفند (۸ مارس) مصادف با روز جهانی زن – در کشور عزیزمان ایران ،روز تولد حضرت فاطمه زهرا  (س) در ۲۰ جمادی‌الثانی به عنوان روز …

                        • تاریخچه آئین چهارشنبه سوری تاریخچه آئین چهارشنبه سوری

                            تاریخچه آئین چهارشنبه سوری در فرهنگ ایرانیان باستان تاکنون   یکی از آئینهای سالانه و دیرینه ی ایرانیان جشن سوری ، چهارشنبه سوری یا به عبارتی دیگر چارشنبه سوری است. ایرانیان آخرین سه شنبه …

بالا