سه شنبه , ۱۶ آذر , ۱۳۹۵
بیشتر ببینید

ازدواج‌ فامیلی و بیماری های ژنتیکی

100824156867

متاسفانه احتمال تولد نوزاد مبتلا به بیماری ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی ۲ برابر سایر ازدواج هاست.

هنوز هم می‌توان مردان و زنان سپیدموی زیادی را دید که وقتی بحث ازدواج جوانی پیش می‌آید می‌گویند: «چه کسی بهتر از پسرخاله، پسرعمو، دخترعمو یا دخترخاله و…؟ هم خانواده‌ها شناخت بیشتری از هم دارند و هم اینکه بر سر خیلی از مسایل، حرف و حدیث یا مشکلی به وجود نمی‌آید.» آنها هنوز هم معتقدند اگر وصلت با غریبه سر بگیرد، چطور باید کینه‌ای که عمو، عمه یا خاله به دنبال این ازدواج به دل گرفته‌اند، برطرف کرد؟

شاید به دلیل همین تفکر است که هنوز با وجود پیشرفت‌های علم پزشکی در پیشگیری و تشخیص بیماری‌های ژنتیکی، سالانه هزاران نوزاد مبتلا به بیماری‌های مادرزادی در کشور متولد می‌شوند. طبق آمارها، حدود ۳ تا ۴ درصد نوزادانی که در کشور به دنیا می‌آیند، به یک بیماری ژنتیکی یا نقص مادرزادی مبتلا هستند و در این میان احتمال تولد نوزاد مبتلا به بیماری ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی ۲ برابر است.

در این مورد با دکتر منصور صالحی، دانشیار ژنتیک انسانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

چرا احتمال بروز بیماری‌های ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی بیشتر است؟

به ارث رسیدن بیماری‌های ژنتیکی الگو‌های متفاوتی دارد؛ یکی از الگو‌های وراثت که بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی بر اساس آن به ارث می‌رسند، الگوی نهفته یا مغلوب است. در این الگو، معمولا فرد با داشتن یک کپی (آلل) سالم از ژن، به بیماری مبتلا نمی‌شود و برای بروز بیماری باید هر دو کپی ژن معیوب در او وجود داشته باشد. خوشبختانه با توجه به اینکه بیماری‌های ژنتیکی معمولا نادر هستند، احتمال اینکه پدر و مادر فردی، هر دو یک کپی معیوب از ژنی را داشته باشند و آن کپی معیوب را به فرزند خود منتقل کنند، زیاد نیست. هر فرد از بیشتر ژن‌های خود ۲ کپی دارد که یکی را از پدر و دیگری را از مادر دریافت می‌کند. معمولا یکی از این دو کپی را مادر یا پدر به فرزند خود می‌دهند. اینکه کدام‌یک از این دو کپی به فرزند داده ‌شود، کاملا اتفاقی است، اما از آنجا که متاسفانه در ازدواج‌های فامیلی زن و مرد، هر دو ژن‌های مشترکی را از یک جد مشترک به ارث برده‌اند، احتمال اینکه ژن معیوب در هر دوی آنها وجود داشته باشد، به شدت افزایش می‌یابد بنابراین این خطر وجود دارد که هر دو والد، ژن معیوب را به فرزند خود انتقال بدهند، خطری که در ازدواج‌های غیرفامیلی بسیار کمتر است.

 

ازدواج‌های فامیلی تا چه حد می‌تواند روی سلامت نوزاد تاثیرگذار باشد؟

مطالعه‌های متعددی چه در ایران و چه در سایر کشورهای دنیا، نشان می‌دهد احتمال بروز بیماری‌های ژنتیکی در فرزندان خانواده‌هایی که پدر و مادر آنها با یکدیگر نسبت فامیلی داشته‌اند، از ازدواج‌های غیرفامیلی بسیار بیشتر است، به همین دلیل بررسی نقش ازدواج‌های فامیلی در افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی از مهم‌ترین مباحث مشاوره ژنتیک است. ازدواج‌های فامیلی بیشتر در کشور‌های شرقی و به خصوص کشورهای اسلامی رایج است و بر اساس تفاوت‌های فرهنگی و قانونی، کمتر در کشورهای غربی رواج دارد و بیشتر ازدواج‌های فامیلی در کشورهای غربی مربوط به مهاجران است. شواهد متعددی وجود دارد که نشان می‌دهند فرزندان حاصل از ازدواج فامیلی، بسیار در معرض خطر ابتلا به طیف وسیعی از اختلال‌های ژنتیکی مانند بیماری‌های قلبی، عقب‌ماندگی ذهنی، ناشنوایی‌های ارثی، نابینایی‌های ارثی، مرده‌زایی و سقط جنین هستند. مهم‌تر اینکه این خطر با افزایش میزان ازدواج‌های فامیلی افزایش می‌یابد. نتایج مطالعه‌ای در انگلستان نشان داد حدود ۵۵ درصد از پاکستانی‌های مقیم انگلستان با پسرعموهای اول خود ازدواج می‌کنند. این مطالعه همچنین ثابت کرد فراوانی اختلال‌های ژنتیکی در فرزندان پاکستانی‌های مقیم انگلستان چند برابر بیشتر از انگلیسی‌هاست و در مطالعه دیگر روی زنان لبنانی مقیم استرالیا، نشان داده شد یک‌سوم آنها با پسر عموی خود ازدواج کرده‌اند و فراوانی مرده‌زایی در آنها ۴ برابر و فراوانی ناهنجاری‌های ژنتیکی در فرزندانشان ۸ برابر بیشتر از زنان استرالیایی است. در ایران نیز مطالعه‌های متعددی در مورد تاثیر ازدواج‌های فامیلی در افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی انجام شده که آنها هم این مساله را تایید کرده‌اند. در مطالعه یکی از دانشجویانم که در سال ۸۸ در مناطق روستایی شهرستان خمینی‌شهر اصفهان روی ۲۰۶ بیمار مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی انجام داد، مشخص شد در بیش از دوسوم بیماران، ازدواج والدین، فامیلی بوده، در حالی که حدود یک‌سوم والدین در گروه شاهد (سالم)، والدین ازدواج فامیلی داشته‌اند. به عبارت دیگر، در گروه مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی، ازدواج‌های فامیلی حدود ۲ برابر ازدواج‌های غیرفامیلی بود.

12_8709130393_l600


معمولا چه نوع بیماری‌های ژنتیکی‌ای به دنبال ازدواج‌های فامیلی به وجود می‌آید؟

در ایران ازدواج‌های فامیلی باعث رواج بیماری ژنتیکی زیادی شده است، مثلا رواج ازدواج‌های فامیلی را از علل مهم ابتلای کودکان به بیماری تحلیل عضلانی «دیستروفی عضلانی» می‌دانند. همچنین در ایران آمار نوزادان مبتلا به بیماری «فنیل کتونوری»،‌ از سطح جهانی بیشتر است و علت این فراوانی، ازدواج‌های فامیلی بیشتر است. همچنین به علت بالا بودن میزان ازدواج‌های بین هم‌خون و فامیلی، میزان ابتلا به بیماری‌های نقص ایمنی اولیه در سال‌های اخیر افزایش یافته است. با توجه‌ به ‌اینکه‌ مهم‌ترین ‌عامل ‌معلولیت ‌و بیماری‌ ژنتیکی ‌در کشور، ازدواج‌های ‌فامیلی هستند، ‌اگر این ‌روند افزایشی ازدواج‌های فامیلی ادامه‌ یابد، در آینده معلولیت‌های شدید یا خفیف ‌ذهنی ‌و جسمی به ‌یکی از معضلات کشور تبدیل خواهد شد.

در پژوهشی که سال ۱۳۷۶ تحت‌نظر استادان دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران در این زمینه انجام شد، ۴۰۰ کودک در استان لرستان انتخاب شدند که ۲۰۰ نفر از آنها دچار عقب‌ماندگی ذهنی و ۲۰۰ نفر سالم بودند. در این تحقیق، به سن والدین در زمان بارداری و‌ ترتیب تولد، تحصیلات والدین در زمان بارداری و تعداد فرزندان خانواده پرداخته شده بود. این پژوهش یافته‌های جالبی از لحاظ ارتباط عواملی نظیر سن والدین، تحصیلات خانواده و جمعیت خانواده داشت که مورد بحث ما نیستند. طبق نتایج این پژوهش‌، تعدد ازدواج‌های فامیلی در والدین کودکان مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی، از والدین کودکان سالم بیشتر است و نتیجه‌گیری این بود که ازدواج‌های خویشاوندی می‌تواند با شیوع عقب‌ماندگی ذهنی کودکان رابطه داشته باشد. پژوهش دیگری که در دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی‌یزد روی نابینایی ارثی انجام شد، ثابت کرد نزدیک به ۷۰ درصد نابینایان مورد بررسی حاصل ازدواج‌های فامیلی، در درجات مختلف بوده‌اند. به‌طوری که ازدواج‌های فامیلی در بروز نابینایی نقش موثری داشته است.


آیا این بیماری‌های ژنتیکی تنها در ازدواج‌های فامیلی بروز می‌کنند؟

نه، در بین فرزندان حاصل از ازدواج‌های غیرفامیلی نیز این اختلال‌ها مشاهده می‌شوند. اصلا نمی‌توان ادعا کرد که همه فرزندان حاصل از ازدواج فامیلی بیمار خواهند شد، ولی می‌توان گفت فراوانی بروز این بیماری‌ها در ازدواج‌های فامیلی به مراتب بیشتر است. متاسفانه بعضی افراد با استناد به اینکه خانواده‌های زیادی را می‌شناسند که با وجود فامیلی بودن ازدواج‌هایشان، فرزندانی سالم دارند یا برعکس خانواده‌هایی که در آن ازدواج والدین فامیلی نیست ولی فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی دارند، معتقدند فامیلی بودن ازدواج به‌هیچ‌وجه در بروز بیماری‌های ژنتیکی نقش ندارد. نکته‌ای که توجه نکردن به آن منجر به این نتیجه‌گیری غلط می‌شود، این است که گرچه در هر دو گروه (ازدواج فامیلی یا غیرفامیلی) احتمال تولد فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی وجود دارد، ولی در ازدواج‌های فامیلی بیشتر شاهد فراوانی این بیماری‌ها خواهیم بود. این اشتباه مانند آن است که با آوردن مثالی از یک یا چند نفر سیگاری سالمند، نتیجه‌گیری کنیم سیگار برای سلامت مضر نیست و عمر را کوتاه نمی‌کند.


آیا با انجام آزمایش ژنتیک قبل از بارداری می‌توان از بروز بیماری‌های ژنتیکی پیشگیری کرد؟

این باور عمومی که با انجام آزمایش ژنتیکی قبل یا هنگام بارداری می‌توان از ابتلای فرزند به بیماری‌های ژنتیکی پیشگیری کرد، صحیح نیست. اصولا آزمایشی برای بیماری‌های ژنتیکی، با توجه به تعداد و تنوع این بیماری‌ها، وجود ندارد زیرا هنوز تشخیص دقیق و قطعی بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی ممکن نیست و برای بسیاری دیگر که امکان تشخیص بالینی وجود دارد، آزمایش قابل‌اعتمادی وجود ندارد بنابراین این باور که پس از ازدواج فامیلی با انجام آزمایش‌های ژنتیکی می‌توان از بیمار شدن فرزندان پیشگیری کرد، گمراه‌کننده است.
 
یعنی اگر در خانواده‌ای بیماری ژنتیکی خاصی شناخته نشده باشد، ازدواج فامیلی در آنها اشکالی ندارد؟

یکی دیگر از باور‌های غلط این است که گرچه ازدواج‌های فامیلی باعث افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی می‌شود ولی اگر در خانواده‌ای بیماری ژنتیکی خاصی شناخته نشده باشد، پس ازدواج فامیلی برای آن خانواده بلامانع است. گاهی بیماری، یک یا حتی چند نسل در خانواده‌ای دیده نمی‌شود ولی پس از آن در یک نسل ظاهر می‌شود، به طوری که در بسیاری از مراجعان به مرکز ژنتیک، فرزند خانواده به بیماری ژنتیکی مبتلاست ولی هیچ سابقه‌ای از ابتلا به بیماری در خانواده وجود ندارد. معمولا اولین سوال متخصص ژنتیک از این خانواده‌ها این است که آیا ازدواج پدر و مادر کودک فامیلی بوده که در موارد بسیاری پاسخ مثبت است.
 
برای این افراد چه توصیه‌ای دارید؟

به هر حال در صورت وقوع ازدواج فامیلی، برای کاهش خطر به دنیا آمدن فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی، زوج باید مشاوره ژنتیک انجام دهند. مشاور ژنتیک سعی می‌کند با در اختیار قرار دادن اطلاعات صحیح از وضعیت و اعلام میزان احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی، تا حد امکان از خطر به دنیا آمدن فرزندان بیمار بکاهد.
 
گزارش مورد

پسری ۲۸ ساله هستم و می‌خواهم با دخترعمه ۲۳ ساله‌ام که به دیابت نوع ۱ مبتلاست ازدواج کنم. خودم سالم هستم. آیا انجام این ازدواج به مصلحت است؟

دیابت از بیماری‌هایی است که اساس ژنتیکی بسیار قوی دارد و از بیماری‌های ژنتیکی چند عاملی (مولتی فاکتوریال) محسوب می‌شود. احتمال ابتلای فرزندان حاصل از چنین ازدواجی به دیابت بیشتر از احتمال ابتلای فرزندانی است که پدر و مادر آنها خویشاوند نیستند. در صورتی که با آنچه ذکر شد کماکان اصرار به این ازدواج دارید، باید حتما به یک مرکز معتبر مشاوره ژنتیک مراجعه کنید تا پس از گرفتن اطلاعات مربوط به خانواده و رسم شجره‌نامه، میزان خطر این ازدواج را محاسبه کنند و براساس نتایج حاصل از مشاوره، در صورتی که این ازدواج پرخطر تشخیص داده شود، از آن به‌طور جدی پرهیز کنید.
 
سلامت ایران



این مطلب مفید بود ؟
1 از 52 از 53 از 54 از 55 از 5
loadingLoading...

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:




در صورت تمایل به این موضوع نظر دهید

  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با مطلب و مجله، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «تصویر زندگی» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نام(لازم)

ایمیل(لازم)

در این رابطه بیشتر بخوانید
مطالب قبلی این بخش
  • Constipation  یبوست علل، پیشگیری و درمان یبوست

      دلایل یبوست کدام اند؟ پیشگیری و درمان یبوست چگونه است؟   یبوست (Constipation) بیماری ای است که در آن فرد بسختی اجابت مزاج کرده و میزان دفع مدفوع کم می شود. مدت نرمال اجابت …

    • 148838_386 آکنه نوزاد : علل و درمان

        آکنه نوزاد : علل و درمان      بروز بثورات پوستی در نوزادان یا اکنه امری بسیار طبیعی ست وشما با دیدن انها نباید نگران باشید این جوش ها شبیه جوش های نوجوانان که …

      • acne درمان‌ خانگی آکنه

          درمان‌ خانگی آکنه   آکنه برای برخی افراد بیشتر از یک جوش ساده و موجب خجالت و ناراحتی است. بیماری پوستی آکنه از سه عامل اصلی تولید بیش از حد چربی توسط غده‌های پوستی، …

        • بیماری پارکینسون, لرزش اندام‌ها, بیماری سالمندان, علائم بیماری پارکینسون, لرزش دست, درمان بیماری پارکینسون, ضعف ماهیچه‌های بدن, تغذیه بیماری پارکینسون, افسردگی و اضطراب با بیماری پارکینسون آشنا شوید

          با بیماری پارکینسون آشنا شوید   در خانواده هر یک از ما طبعا سالمندانی هستند که پیری بر وجودشان چیره شده است و گاه شاهد لرزش دست‌ها و پاهای آنها هستیم که مانع تحرک و …

          • apandist دانستنی های لازم درباره آپاندیسیت

            دانستنی های لازم  درباره آپاندیسیت متأسفانه در ایران معمولا هر درد شکمی را مترادف با آپاندیسیت می‌دانند، این در حالی که بسیاری از مردم هنوز حتی جایگاه این عضو بدن را نمی‌شناسند. از سوی دیگر …

            • ima1275ges پولیپ بینی :علل، علائم، تشخیص و درمان

              پولیپ بینی :علل، علائم، تشخیص و درمان پولیپ بینی چیست؟ سینوس ها پارانازال حفره های هوایی در داخل جمجمه هستند که به داخل بینی راه دارند. اگر بافت نرم حفرات داخل بینی به صورت غیر …

              • اهمیت سلامت کلیه ها - علایم نارسایی کلیه ها اهمیت سلامت کلیه ها و علایم نارسایی کلیه

                  چطور از سلامت کلیه ها مطمئن شویم؟   دو عضو کوچک لوبیایی شکل در دو طرف ستون مهره ها و کمی پایین تر از قفسه سینه قرار دارند که جزو اعضای حیاتی بدن هستند …

                • انواع زانو درد - درمان زانو درد انواع زانو درد و درمان آن

                  آنچه در مورد زانو درد لازم است بدانید   زانو درد از شایع ترین مشکلات عضلانی-اسکلتی در بین افراد است. در جامعه ی امروزی که به طور فزاینده ای فعال تر است، شمار مشکلات زانو …

                  • راشیتیسم بیماری راشیتیسم یا نرمی استخوان

                        به طور کلی راشیتیسم (نرمی استخوان): یک بیماری استخوانی در بچه ها است که موجب ضعیف شدن استخوان، ایجاد پاهای پرانتزی و تغییر شکل در اندام ها می شود. این بیماری ارتباط تنگاتنگی …

                    • 71 لوزه سوم : علل، علائم و درمان

                      لوزه سوم چیست؟ در پشت گلو چهار عضو کوچک وجود دارند که در مراحل اول نوزادی در مقابل عفونت از انسان دفاع می کنند. این بافت ها عبارتند از لوزه های چپ و راست، قاعده …

                      • کم کاری تیروئید - علایم تیروئید کم کار علائم و نشانه های کم کاری تیروئید

                            دلایل و نشانه های کم کاری تیروئید چیست ؟   کم کاری تیروئید یا تیروئید کم کار، به این معنا است که غده تیروئید شما مواد شیمیایی یعنی هورمون به اندازه کافی ترشح …

                        • درمان یبوست راهکارهای مفید برای درمان یبوست

                          یکی از دلایل اصلی ابتلا به یبوست، کم‌تحرکی و ورزش نکردن است روش های پیشگیری و درمان یبوست    راهکارهای درمانی برای یبوست یبوست چیست؟ در حالت عادی، زمانی که غذایی به دهان برده می‌شود …

                          • صرع توصیه های ایمنی برای مبتلایان به صرع

                              توصیه های مهم برای افراد مبتلا به صرع   حملات صرع ناگهان و بی مقدمه می آیند و می روند. تجربه مبتلایان نشان می دهد که این لرزش های شدید بدون هیچ هشدار قبلی …

                            • میگرن , سردرد میگرنی غذاهایی که باعث ایجاد سردرد میگرن می شوند

                              چه غذاهایی باعث ایجاد سردرد میگرن می شوند؟ میگرن می تواند باعث دردی ناتوان کننده شود و وقتی برای فرد پیش می آید او را از انجام بیشتر کارها باز می دارد. افراد بسیاری در …

بالا