دوشنبه , ۷ فروردین , ۱۳۹۶

Falak-ol-aflak  - قلعه فلک الافلاک

 قلعه فلک الافلاک (قلعه دوازده برجی) در خرم آباد

 

فَلَک‌الافلاک یا دژٍ شاپورخواست در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد. فلک الافلاک با نام قلعه دوازده برجی هم شناخته می‌شود. این بنا بر فراز تپه‌ای مشرف به شهر خرم‌آباد و در نزدیکی رودخانه، در مرکز شهر قرار گرفته و چشم‌گیرترین اثر تاریخی و گردشگری درون این شهر است.
تاریخ ساخت این قلعه به دورهٔ ساسانیان باز می‌گردد و به شماره ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

 

نام‌شناسی
فلک الافلاک در لغت به معنای «سپهر سپهران» است. قلعه فلک الافلاک با نام‌های گوناگونی در طول زمان شناخته شده‌است. دژ شاپورخواست، سابر خواست، قلعه خرم‌آباد، دوازده برجی و کاخ اتابکان از آن جمله‌اند. قلعه خرم‌آباد از دوره قاجار به بعد با نام فلک الافلاک ضبط شده‌است. با توجه به اینکه ممکن است دوازده برجی، اشاره‌ای به دوازده برج فلکی باشد، ممکن است نام فلک الافلاک نیز از همین جا ریشه گرفته باشد.

 

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

 

کاربری قلعه
این قلعه به لحاظ موقعیت استراتژیکی خود در قرن چهارم هجری قمری به عنوان مقر حکومت آل حسنویه و گنجور در زمان آل بویه در آمد همچنین خزانه حکومتی خاندان بدر در قرن چهارم هجری و مقر حکومتی اتابکان لر کوچک و والیان لرستان در دوره صفویه تا قاجار و سرانجام پادگان نظامی و زندان سیاسی در دوران پهلوی اول و دوم از مهمترین کاربردهای قلعه در گذشته محسوب می‌شود.

 

حریم قلعه
حریم قلعه از شرق و جنوب غربی به رودخانه خرم آباد و از غرب به خیابان و محله دوازده برجی و از سمت شمال به خیابان فلک الافلاک محدود می شود. این قلعه به لحاظ موقعیت استراتژیکی خود در قرن چهارم هجری قمری به عنوان مقر حکومت آل حسنویه و گنجور در زمان آل بویه در آمد همچنین خزانه حکومتی خاندان بدر در قرن چهارم هجری و مقر حکومتی اتابکان لر کوچک و والیان لرستان در دوره صفویه تا قاجار و سرانجام پادگان نظامی و زندان سیاسی در دوران پهلوی اول و دوم از مهمترین کاربردهای قلعه در گذشته محسوب می‌شود.

 

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

  معماری قلعه

معماری کنونی بنا، بیانگر الحاقات فراوانی است که در دوران‌های گوناگون بدان افزوده شده، بیشترین این تحولات مربوط به دوره صفویه تا قاجار می‌باشد. بر اساس مدارک تصویری تا حدود یکصد سال پیش بارویی دوازده برجی در پیرامون بنای فعلی وجود داشته، که اکنون آثار این برج از آن در محوطه شمال غربی قلعه، قابل مشاهده‌است. وسعت تقریبی بنا ۵۳۰۰ متر مربع، شامل ۸ برج دو صحن و ۳۰۰ جان پناه می‌باشد. ارتفاع بلندترین دیوار تا سطح تپه ۲۳ متر و مصالح آن از سنگ آجر، خشت و ملات گچ و آهک است. ورودی بنا به سمت شمال و در بدنه برج جنوب غربی تعبیه شده که پس از گذر از راهرو ورودی به حیاط اول وصل می‌گردد. ورودی قلعه فلک الافلاک در جبهه شمالی و در برج جنوب غربی به عرض ۱۰ متر و ۲۰ سانتیمتر و ارتفاع سه متر ساخته شده و در ساخت این بنا از مصالحی چون خشت، آجر (قرمز و بزرگ)، سنگ و ملات استفاده شده‌است. پلان بنای این قلعه تاریخی به صورت هشت ضلعی نامنظم است.

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

حیاط اول
ابعاد این حیاط که جهت شمالی، جنوبی طراحی شده ۲۲/۵×۳۱ متر است. پیرامون آن از چهار برج تشکیل شده که دو برج آن در شمال و شمال غربی و دو برج دیگر در جنوب و جنوب غربی قرار دارد.

 

حمام قدیمی
حمام قلعه در ضلع شمالی حیاط اول و در نزدیکی چاه قلعه قرار داشته‌است. این حمام تا اواخر دوره قاجار قابل استفاده بوده و اکنون آثاری از آن مانند تنبوشه‌های سفالی، نقش‌های آهک بری و کانال‌های زیر زمینی قابل مشاهده‌است.

چاه قلعه
در شمال شرقی حیاط اول و در پشت یک طاق نمای بلند، چاه آب قلعه قرار دارد. عمق این چاه که بیشتر آن با برش صخره به سرچشمه آب گلستان راه یافته نزدیک به ۴۰ متر است. در گذشته آب مورد نیاز ساکنین دژ از همین چاه تامین می‌شده‌است و اکنون نیز قابل بهره‌برداری است.

 

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

 

حیاط دوم
ابعاد این حیاط در جهت شرقی، غربی طراحی شده ۲۱×۲۹ متر است و همانند حیاط اول از چهار برج تشکیل می‌گردد. در چهار جهت این حیاط تالارهای بزرگی قرار دارد که به یکدیگر راه دارند و اکنون به موزه تغییر کاربری یافته‌اند. از نکات قابل تامل در معماری بنا، وجود گریزگاه مخفی در ضلع جنوبی و فضاهای زیر زمینی در ضلع شمال و شرق آن می‌باشد.

 

موزه فلک‌الافلاک
موزه فلک الافلاک درون ساختمان قرار دارد و در دوره پهلوی با قرار دادن برخی مدارک فرهنگی فعالیت خود را آغاز کرد اما پس از انقلاب فعالیت آن متوقف شد. موزه پس از جنگ ایران و عراق و در سال ۱۳۶۷ فعالیت خود را از سر گرفت. موزه قلعه بین سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷ به علت نبود امکانات نگهداری استاندارد تعطیل بود. هم اکنون موزه مردم‌شناسی آن در بخش جنوبی حیاط دوم راه‌اندازی شده‌است. این موزه ۱۲ ویترین دارد که هر ویترین ۵۰ اثر تاریخی را به نمایش می‌گذارد.

 

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

 قلعه فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

  فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

  قلعه فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

تصاویر  قلعه فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

  قلعه فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

 تصاویر  قلعه فلک‌الافلاک

قلعه فلک الافلاک - خرم آباد - لرستان

 قلعه فلک‌الافلاک

 قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

موزه قلعه زیبای فلک الافلاک در خرم آباد لرستان

 

 گردآوری : گروه سرگرمی و گردشگری مجله تصویر زندگی

منابع:wikipedia.org/mehrnews.com/بیتوته

 



این مطلب مفید بود ؟
1 از 52 از 53 از 54 از 55 از 5
Loading...

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:




نظر یا پرسش خود را بیان کنید

  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با مطلب و مجله، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «تصویر زندگی» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نام(لازم)

ایمیل(لازم)

در این رابطه بیشتر بخوانید
مطالب قبلی این بخش
  • ارگ راین بزرگترین بنای خشتی جهان

        ارگ رایِن یکی از بزرگ‌ترین بناهای خشتی جهان است. این بنای تاریخی بزرگ با مساحتی بیش از بیست و دو هزار مترمربع، دومین بنای خشتی بزرگ جهان بعد از ارگ بم است که …

    • مسجد تاریخی میرپنج در خامنه

      مسجد تاریخی میرپنج در آستانه ویرانی   خامنه در ۷۲ کیلومتری غرب تبریز در مسیر جاده تبریز – ارومیه واقع شده است. این شهر دارای جاذبه‌های گردشگری متعددی است که یکی از این مکان‌های زیبا …

      • باغ شاهزاده ماهان کرمان

          ساخت بنای باغ شاهزاده ماهان کرمان در عصر قاجار و حکومت یازده ساله عبدالحمید میرزا ناصرالدوله (١٢٩٨ ه . ق) آغاز شد. محل استقرار این باغ در نزدیکی مقبره «شاه نعمت الله ولی» در …

        • تعطیلات عید اصفهان بریم یا فارس ؟

          سَرِ دوراهی ایرانگردی تعطیلات عید سفر به اصفهان بهتره یا فارس؟ هرچند هرگوشه این مرزپرگهر سرشار از زیبایی و دیدنی است اما آمار نشان می‌دهد  که استان‌های گیلان و مازندران و همین‌طور اصفهان و فارس …

          • آرامگاه بابایادگار در کرمانشاه

              بابایادگار یکی از جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه   آرامگاه بابایادگار یکی از جاذبه‌های گردشگری استان کرمانشاه در شهرستان دالاهو است. این آرامگاه در روستای «بان زرده» شهرستان دالاهو، نزدیک مجموعه‌ی تاریخی قلعه یزدگرد و …

            • آثار زیبای محمدرضا دومیری گنجی

              فرارو: آثار محمد رضا دومیری گنجی، عکاس خلاق ایرانی که عکس های مبهوت کننده‌ای از معماری با شکوه مساجد و بناهای تاریخی ایران زمین عکاسی می‌کند مورد توجه رسانه‌های خارجی قرار گرفته است.محمد رضا دومیری …