چهارشنبه , ۶ اردیبهشت , ۱۳۹۶

ازدواج‌ فامیلی و بیماری های ژنتیکی

100824156867

متاسفانه احتمال تولد نوزاد مبتلا به بیماری ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی ۲ برابر سایر ازدواج هاست.

هنوز هم می‌توان مردان و زنان سپیدموی زیادی را دید که وقتی بحث ازدواج جوانی پیش می‌آید می‌گویند: «چه کسی بهتر از پسرخاله، پسرعمو، دخترعمو یا دخترخاله و…؟ هم خانواده‌ها شناخت بیشتری از هم دارند و هم اینکه بر سر خیلی از مسایل، حرف و حدیث یا مشکلی به وجود نمی‌آید.» آنها هنوز هم معتقدند اگر وصلت با غریبه سر بگیرد، چطور باید کینه‌ای که عمو، عمه یا خاله به دنبال این ازدواج به دل گرفته‌اند، برطرف کرد؟

شاید به دلیل همین تفکر است که هنوز با وجود پیشرفت‌های علم پزشکی در پیشگیری و تشخیص بیماری‌های ژنتیکی، سالانه هزاران نوزاد مبتلا به بیماری‌های مادرزادی در کشور متولد می‌شوند. طبق آمارها، حدود ۳ تا ۴ درصد نوزادانی که در کشور به دنیا می‌آیند، به یک بیماری ژنتیکی یا نقص مادرزادی مبتلا هستند و در این میان احتمال تولد نوزاد مبتلا به بیماری ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی ۲ برابر است.

در این مورد با دکتر منصور صالحی، دانشیار ژنتیک انسانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

چرا احتمال بروز بیماری‌های ژنتیکی در ازدواج‌های فامیلی بیشتر است؟

به ارث رسیدن بیماری‌های ژنتیکی الگو‌های متفاوتی دارد؛ یکی از الگو‌های وراثت که بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی بر اساس آن به ارث می‌رسند، الگوی نهفته یا مغلوب است. در این الگو، معمولا فرد با داشتن یک کپی (آلل) سالم از ژن، به بیماری مبتلا نمی‌شود و برای بروز بیماری باید هر دو کپی ژن معیوب در او وجود داشته باشد. خوشبختانه با توجه به اینکه بیماری‌های ژنتیکی معمولا نادر هستند، احتمال اینکه پدر و مادر فردی، هر دو یک کپی معیوب از ژنی را داشته باشند و آن کپی معیوب را به فرزند خود منتقل کنند، زیاد نیست. هر فرد از بیشتر ژن‌های خود ۲ کپی دارد که یکی را از پدر و دیگری را از مادر دریافت می‌کند. معمولا یکی از این دو کپی را مادر یا پدر به فرزند خود می‌دهند. اینکه کدام‌یک از این دو کپی به فرزند داده ‌شود، کاملا اتفاقی است، اما از آنجا که متاسفانه در ازدواج‌های فامیلی زن و مرد، هر دو ژن‌های مشترکی را از یک جد مشترک به ارث برده‌اند، احتمال اینکه ژن معیوب در هر دوی آنها وجود داشته باشد، به شدت افزایش می‌یابد بنابراین این خطر وجود دارد که هر دو والد، ژن معیوب را به فرزند خود انتقال بدهند، خطری که در ازدواج‌های غیرفامیلی بسیار کمتر است.

 

ازدواج‌های فامیلی تا چه حد می‌تواند روی سلامت نوزاد تاثیرگذار باشد؟

مطالعه‌های متعددی چه در ایران و چه در سایر کشورهای دنیا، نشان می‌دهد احتمال بروز بیماری‌های ژنتیکی در فرزندان خانواده‌هایی که پدر و مادر آنها با یکدیگر نسبت فامیلی داشته‌اند، از ازدواج‌های غیرفامیلی بسیار بیشتر است، به همین دلیل بررسی نقش ازدواج‌های فامیلی در افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی از مهم‌ترین مباحث مشاوره ژنتیک است. ازدواج‌های فامیلی بیشتر در کشور‌های شرقی و به خصوص کشورهای اسلامی رایج است و بر اساس تفاوت‌های فرهنگی و قانونی، کمتر در کشورهای غربی رواج دارد و بیشتر ازدواج‌های فامیلی در کشورهای غربی مربوط به مهاجران است. شواهد متعددی وجود دارد که نشان می‌دهند فرزندان حاصل از ازدواج فامیلی، بسیار در معرض خطر ابتلا به طیف وسیعی از اختلال‌های ژنتیکی مانند بیماری‌های قلبی، عقب‌ماندگی ذهنی، ناشنوایی‌های ارثی، نابینایی‌های ارثی، مرده‌زایی و سقط جنین هستند. مهم‌تر اینکه این خطر با افزایش میزان ازدواج‌های فامیلی افزایش می‌یابد. نتایج مطالعه‌ای در انگلستان نشان داد حدود ۵۵ درصد از پاکستانی‌های مقیم انگلستان با پسرعموهای اول خود ازدواج می‌کنند. این مطالعه همچنین ثابت کرد فراوانی اختلال‌های ژنتیکی در فرزندان پاکستانی‌های مقیم انگلستان چند برابر بیشتر از انگلیسی‌هاست و در مطالعه دیگر روی زنان لبنانی مقیم استرالیا، نشان داده شد یک‌سوم آنها با پسر عموی خود ازدواج کرده‌اند و فراوانی مرده‌زایی در آنها ۴ برابر و فراوانی ناهنجاری‌های ژنتیکی در فرزندانشان ۸ برابر بیشتر از زنان استرالیایی است. در ایران نیز مطالعه‌های متعددی در مورد تاثیر ازدواج‌های فامیلی در افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی انجام شده که آنها هم این مساله را تایید کرده‌اند. در مطالعه یکی از دانشجویانم که در سال ۸۸ در مناطق روستایی شهرستان خمینی‌شهر اصفهان روی ۲۰۶ بیمار مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی انجام داد، مشخص شد در بیش از دوسوم بیماران، ازدواج والدین، فامیلی بوده، در حالی که حدود یک‌سوم والدین در گروه شاهد (سالم)، والدین ازدواج فامیلی داشته‌اند. به عبارت دیگر، در گروه مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی، ازدواج‌های فامیلی حدود ۲ برابر ازدواج‌های غیرفامیلی بود.

12_8709130393_l600


معمولا چه نوع بیماری‌های ژنتیکی‌ای به دنبال ازدواج‌های فامیلی به وجود می‌آید؟

در ایران ازدواج‌های فامیلی باعث رواج بیماری ژنتیکی زیادی شده است، مثلا رواج ازدواج‌های فامیلی را از علل مهم ابتلای کودکان به بیماری تحلیل عضلانی «دیستروفی عضلانی» می‌دانند. همچنین در ایران آمار نوزادان مبتلا به بیماری «فنیل کتونوری»،‌ از سطح جهانی بیشتر است و علت این فراوانی، ازدواج‌های فامیلی بیشتر است. همچنین به علت بالا بودن میزان ازدواج‌های بین هم‌خون و فامیلی، میزان ابتلا به بیماری‌های نقص ایمنی اولیه در سال‌های اخیر افزایش یافته است. با توجه‌ به ‌اینکه‌ مهم‌ترین ‌عامل ‌معلولیت ‌و بیماری‌ ژنتیکی ‌در کشور، ازدواج‌های ‌فامیلی هستند، ‌اگر این ‌روند افزایشی ازدواج‌های فامیلی ادامه‌ یابد، در آینده معلولیت‌های شدید یا خفیف ‌ذهنی ‌و جسمی به ‌یکی از معضلات کشور تبدیل خواهد شد.

در پژوهشی که سال ۱۳۷۶ تحت‌نظر استادان دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران در این زمینه انجام شد، ۴۰۰ کودک در استان لرستان انتخاب شدند که ۲۰۰ نفر از آنها دچار عقب‌ماندگی ذهنی و ۲۰۰ نفر سالم بودند. در این تحقیق، به سن والدین در زمان بارداری و‌ ترتیب تولد، تحصیلات والدین در زمان بارداری و تعداد فرزندان خانواده پرداخته شده بود. این پژوهش یافته‌های جالبی از لحاظ ارتباط عواملی نظیر سن والدین، تحصیلات خانواده و جمعیت خانواده داشت که مورد بحث ما نیستند. طبق نتایج این پژوهش‌، تعدد ازدواج‌های فامیلی در والدین کودکان مبتلا به عقب‌ماندگی ذهنی، از والدین کودکان سالم بیشتر است و نتیجه‌گیری این بود که ازدواج‌های خویشاوندی می‌تواند با شیوع عقب‌ماندگی ذهنی کودکان رابطه داشته باشد. پژوهش دیگری که در دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی‌یزد روی نابینایی ارثی انجام شد، ثابت کرد نزدیک به ۷۰ درصد نابینایان مورد بررسی حاصل ازدواج‌های فامیلی، در درجات مختلف بوده‌اند. به‌طوری که ازدواج‌های فامیلی در بروز نابینایی نقش موثری داشته است.


آیا این بیماری‌های ژنتیکی تنها در ازدواج‌های فامیلی بروز می‌کنند؟

نه، در بین فرزندان حاصل از ازدواج‌های غیرفامیلی نیز این اختلال‌ها مشاهده می‌شوند. اصلا نمی‌توان ادعا کرد که همه فرزندان حاصل از ازدواج فامیلی بیمار خواهند شد، ولی می‌توان گفت فراوانی بروز این بیماری‌ها در ازدواج‌های فامیلی به مراتب بیشتر است. متاسفانه بعضی افراد با استناد به اینکه خانواده‌های زیادی را می‌شناسند که با وجود فامیلی بودن ازدواج‌هایشان، فرزندانی سالم دارند یا برعکس خانواده‌هایی که در آن ازدواج والدین فامیلی نیست ولی فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی دارند، معتقدند فامیلی بودن ازدواج به‌هیچ‌وجه در بروز بیماری‌های ژنتیکی نقش ندارد. نکته‌ای که توجه نکردن به آن منجر به این نتیجه‌گیری غلط می‌شود، این است که گرچه در هر دو گروه (ازدواج فامیلی یا غیرفامیلی) احتمال تولد فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی وجود دارد، ولی در ازدواج‌های فامیلی بیشتر شاهد فراوانی این بیماری‌ها خواهیم بود. این اشتباه مانند آن است که با آوردن مثالی از یک یا چند نفر سیگاری سالمند، نتیجه‌گیری کنیم سیگار برای سلامت مضر نیست و عمر را کوتاه نمی‌کند.


آیا با انجام آزمایش ژنتیک قبل از بارداری می‌توان از بروز بیماری‌های ژنتیکی پیشگیری کرد؟

این باور عمومی که با انجام آزمایش ژنتیکی قبل یا هنگام بارداری می‌توان از ابتلای فرزند به بیماری‌های ژنتیکی پیشگیری کرد، صحیح نیست. اصولا آزمایشی برای بیماری‌های ژنتیکی، با توجه به تعداد و تنوع این بیماری‌ها، وجود ندارد زیرا هنوز تشخیص دقیق و قطعی بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی ممکن نیست و برای بسیاری دیگر که امکان تشخیص بالینی وجود دارد، آزمایش قابل‌اعتمادی وجود ندارد بنابراین این باور که پس از ازدواج فامیلی با انجام آزمایش‌های ژنتیکی می‌توان از بیمار شدن فرزندان پیشگیری کرد، گمراه‌کننده است.
 
یعنی اگر در خانواده‌ای بیماری ژنتیکی خاصی شناخته نشده باشد، ازدواج فامیلی در آنها اشکالی ندارد؟

یکی دیگر از باور‌های غلط این است که گرچه ازدواج‌های فامیلی باعث افزایش احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی می‌شود ولی اگر در خانواده‌ای بیماری ژنتیکی خاصی شناخته نشده باشد، پس ازدواج فامیلی برای آن خانواده بلامانع است. گاهی بیماری، یک یا حتی چند نسل در خانواده‌ای دیده نمی‌شود ولی پس از آن در یک نسل ظاهر می‌شود، به طوری که در بسیاری از مراجعان به مرکز ژنتیک، فرزند خانواده به بیماری ژنتیکی مبتلاست ولی هیچ سابقه‌ای از ابتلا به بیماری در خانواده وجود ندارد. معمولا اولین سوال متخصص ژنتیک از این خانواده‌ها این است که آیا ازدواج پدر و مادر کودک فامیلی بوده که در موارد بسیاری پاسخ مثبت است.
 
برای این افراد چه توصیه‌ای دارید؟

به هر حال در صورت وقوع ازدواج فامیلی، برای کاهش خطر به دنیا آمدن فرزندان مبتلا به بیماری‌های ژنتیکی، زوج باید مشاوره ژنتیک انجام دهند. مشاور ژنتیک سعی می‌کند با در اختیار قرار دادن اطلاعات صحیح از وضعیت و اعلام میزان احتمال ابتلای فرزندان به بیماری‌های ژنتیکی، تا حد امکان از خطر به دنیا آمدن فرزندان بیمار بکاهد.
 
گزارش مورد

پسری ۲۸ ساله هستم و می‌خواهم با دخترعمه ۲۳ ساله‌ام که به دیابت نوع ۱ مبتلاست ازدواج کنم. خودم سالم هستم. آیا انجام این ازدواج به مصلحت است؟

دیابت از بیماری‌هایی است که اساس ژنتیکی بسیار قوی دارد و از بیماری‌های ژنتیکی چند عاملی (مولتی فاکتوریال) محسوب می‌شود. احتمال ابتلای فرزندان حاصل از چنین ازدواجی به دیابت بیشتر از احتمال ابتلای فرزندانی است که پدر و مادر آنها خویشاوند نیستند. در صورتی که با آنچه ذکر شد کماکان اصرار به این ازدواج دارید، باید حتما به یک مرکز معتبر مشاوره ژنتیک مراجعه کنید تا پس از گرفتن اطلاعات مربوط به خانواده و رسم شجره‌نامه، میزان خطر این ازدواج را محاسبه کنند و براساس نتایج حاصل از مشاوره، در صورتی که این ازدواج پرخطر تشخیص داده شود، از آن به‌طور جدی پرهیز کنید.
 
سلامت ایران



این مطلب مفید بود ؟
1 از 52 از 53 از 54 از 55 از 5
Loading...

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید:



نظر یا پرسش خود را بیان کنید

  • لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با مطلب و مجله، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
  • لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
  • در غیر این صورت، «تصویر زندگی» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

نام(لازم)

ایمیل(لازم)

بیشتر ببینید
در این رابطه بیشتر بخوانید
مطالب قبلی این بخش
  • سونامی سرطان در ایران

      سونامی سرطان؛ از شوخی تا واقعیت!   مرگ مرتضی پاشایی خواننده پاپ کشورمان بر اثر ابتلا به سرطان آن هم در سن ۳۰ سالگی، هشداری است برای اینکه متوجه افزایش مرگهای سرطانی در سنین …

  • بیماری صرع (Epilepsy)

    بیماری صرع (Epilepsy)   بیماری صرع(Epilepsy): اختلالات مزمن و عدم کارکرد صحیح مغز، بیماری صرع را به وجود می‌آورد. صرع یک بیماری مغزی است که موجب قطع ارتباط طبیعی بین سلول‌های عصبی مغزی می‌شود. اغلب …

  • پروستاتیت و درمان آن

    پروستاتیت (التهاب پروستات) چیست و درمان آن چگونه است؟   پروستاتیت چیست؟ پروستاتیت یا التهاب پروستات (غده ای کوچک زیر مثانه که اجزای مایع منی را تولید می کند) می باشد. این التهاب می تواند …

  • نکاتی برای پیشگیری از ابتلا به اگزما

    ۷ نکته برای پیشگیری از اگزما اگزما یکی از شایع‌ترین بیماری‌های پوستی میان خانم‌ها و حتی پسران جوان است! در این بیماری، پوست نواحی خاصی از بدن به‌شدت خشک و نازک شده و گاهی دچار تاول‌های …

  • علایم تومور مغزی

    علائمی که خبر از تومور مغزی می دهند   حرکت های بدن ما توسط بخشی از مغز کنترل می شود که «مخچه» نام دارد. وجود تومور در این قسمت از مغز، در روند دریافت پیام …

  • برداشتن رحم یا هیسترکتومی چیست؟

    هیسترکتومی ، عمل جراحی برداشتن رحم چیست؟   هیسترکتومی چیست؟ هیسترکتومی به معنی برداشتن رحم است. در هیسترکتومی ممکن است علاوه بر برداشتن رحم، لوله های فالوپ و یا تخمدان ها نیز برداشته شوند. انواع …

  • توده های خوش خیم پستان

    توده های خوش خیم پستان چه هستند و چگونه درمان می شوند؟ توده های خوش خیم پستان چه هستند؟ اغلب توده های پستان خوش خیم (غیر سرطانی) هستند. همه زنان توده پستانی دارند. بسیاری از …

  • بیماری‌های شایع و خطرناک بیضه

    بیماری‌های بیضه را می شناسید؟   هرعضوی از بدن انسان ممکن است دچار اختلالات ساختاری یا بیماری شود. بیماری‌های بیضه نیز فراوان است. در این مطلب به چند نوع شایع و در عین حال خطرناک …

  • آنچه باید در مورد انواع سرطان بدانید!

    دانستی هایی درباره انواع سرطان  انواع سرطان کدامند؟ سرطان چیست؟ چه عواملی در ایجاد سرطان موثرند؟ احتمال بروز سرطان در چه سنینی وجود دارد؟ نشانه ها و علایم انواع سرطان چیست ؟ چگونه انواع سرطان را …

  • علائم اوتیسم در کودکان

      علائم رایج اوتیسم اینها هستند: ▪ درخودفروفته، بی تفاوت و بی اعتنا به نظر رسیدن. ▪ عدم پاسخدهی هنگام صدا کردن نام شخص. ▪ عدم برقراری تماس شخصی با دیگر افراد. ▪ اشکال در …

  • ده پرسش و پاسخ درباره سرطان

      وقتی به سرطان مبتلا هستید، گاهی مسائلی که شاید روی کیفیت زندگی یا زیبایی‌تان اثرگذار باشد، ذهنتان را درگیر می‌کند و گرفتار سوال‌هایی می‌شوید که شاید یافتن پاسخشان به زندگی امیدوارتان کند.   ۱- …

  • بیماری های دهان و دندان ارتباط بیماری های دهان و دندان با سایر بیماریها + عکس

    یکی از مهمترین نکاتی که باید به آن توجه داشته باشید سلامت لثه ها و دندان ها است. این نکته را بدانید که بیماری های دهان و دندان می توانند باعث بروز بیماری های بزرگتر …

  • خشکی چشم : علایم، درمان

    با خشکی چشم چه میشه کرد؟ اشک برای سلامت کلی چشم و دید واضح ضروری است. خشکی چشم در افراد در سنین بالای ۵۰ شایع است. کمبود ترشح اشک در میان زنان به خصوص پس …

  • گوش‌ درد, درمان گوش‌ درد, عفونت گوش, ورم گوش, عفونت سینوس‌ها, جرم گوش, دلایل عفونت گوش, پوسیدگی دندان, تسکین درد گوش درمان های موثر برای گوش درد

    درمان های موثر برای گوش درد شایع‌ترین دلیل عفونت گوش، عفونت گوش میانی است. این نوع عفونت موجب ورم و آلودگی بخش‌هایی از گوش میانی می‌شود. درد مربوط به عفونت گوش میانی از گیر افتادن …